No category

منابع پایان نامه با موضوع گروه مرجع، نظام اجتماعی، جامعه شناختی، اجتماعی شدن

دانلود پایان نامه

ا تعمیم یافته را درونی می کند و سپس با این توانایی به ارزیابی از خودش می نماید. فرد تجربه خویش را به طور مستقیم از نقطه نظرات خاص سایر اعضای همان گروه یا از نقطه نظر تعمیم یافته گروه اجتماعی که به آن تعلق دارد کسب می کند. کوزر و روزنبرگ درباره دیگری تعمیم یافته مید می نویسند:” فرایند اجتماعی شدن۱۴ از طریق دیگری تعمیم یافته بر رفتار فرد تاثیر می گذارد. یعنی اجتماع رفتار اعضای خود را کنترل می کند زیرا در این صورت است که فرایند اجتماعی یا اجتماع به عنوان عامل تعیین کننده در تفکر فرد نقش دارد. در اندیشه انتزاعی، فرد نگرش دیگری تعمیم یافته را نسبت به خود می پذیرد، بدون اینکه به اظهار هیچ فرد دیگری توجه داشته باشد. درحالی در اندیشه واقعی آن نگرشی را می پذیرد که در نگرش افراد دیگر نسبت به خود که در یک وضعیت یا عمل اجتماعی شرکت دارند، اظهار شده باشد.انسان خود آگاه، نگرش اجتماعی سازمان یافته اجتماع یا گروه معینی را که به آن تعلق دارد، می پذیرد و یا آن را مسلم فرض می کند. منظور، نگرش گروه نسبت به مسائل گوناگون اجتماعی است که گروه یا اجتماع در زمان های معینی با آن روبرو می شود. مثلا در امور سیاسی، فرد با شرکت در یک حزب سیاسی و پذیرش نگرش های سازمان یافته آن در جهت بقیه اعضا و مسائلی که حزب در وضعیت معینی روبرو می شود، هویت خود را مشخص می کند و نیز بر حسب نگرش سازمان یافته حزب خود به صورت کل پاسخ می دهد به این ترتیب او همراه با دیگر افراد در مجموعه مناسبات اجتماعی ویژه ای وارد می شود که افرادی از طبقات دیگر در آن هستند.”(کوزر و روزنبرگ،۱۳۷۸: ۵۵-۲۵۴).
بنابراین با استناد بر مفاهیم مید مانند مفهوم خود و دیگران تعمیم یافته می توان نتیجه گرفت که شکل گیری خود افراد که هویت اجتماعی آنها از طریق آن ایجاد می شود، مقوله ای است اجتماعی که در زمینه دیگران و جامعه حاصل می شود. در واقع دیگران مهم و یا دیگران تعمیم یافته نقش کلیدی در شکل گیری هویت افراد دارد. این دیگران مهم، همان گروههای مرجع هستند که فرد را در ایجاد ارتباط با جامعه بزرگتر یاری می رساند و از عوامل تاثیرگذار در شکل گیری شخصیت محسوب می شوند. درونی کردن ارزش ها و هنجارهای دیگران مهم، کارکرد مقایسه ای به افراد می دهد تا به ارزیابی خودشان بپردازند و در مقابل هنجارها و ارزش های دیگران از خود عکس العمل نشان دهند. این عکس العمل افراد در برابر دیگران می تواند در قالب نوع لباس پوشیدن و آرایش چهره بخصوص در میان نوجوانان و جوانان نمود پیدا کند. به باور مید افراد برای ارزیابی خود از نقطه نظرات دیگران مهم، ممکن است به عنوان یک عضو آن محسوب شوند یعنی احساس تعلق به آن داشته باشند یا حتی خودشان را شبیه به آن گروههایی درآورند که برایشان مهم تلقی می شوند.
یکی دیگر از جامعه شناسان صاحب نامی که در باب تعاملات گروه و فرد و تاثیرات گروه بر فرد، به نظریه پردازی پرداخته چارلز هورتن کولی است. وی در سال ۱۹۰۲در کتاب معروفش”طبیعت انسان و نظم اجتماعی” مباحثی ارائه داد که ارتباط نزدیکی با مفهوم گروه مرجع دارد. کولی در نظریه خود آینه سان معتقد است تصور افراد درباره خودشان بر اساس تعریفی که دیگران از آنها دارند شکل می گیرد:”خود اجتماعی بازتابی از خود آینه سان است … ما آینه ی تصورات دیگران، حالات و ویژگی های خود را در می یابیم و از آن تاثیر می پذیریم… چیزی که ما را به غرور و مباهات یا بالعکس شرمندگی و نارضایتی می کشاند تصویری ذهنی است که از تصورات دیگران درباره خودمان داریم(سروستانی و هاشمی، ۱۳۸۱:۱۵۸).
بنابراین از نظر کولی ما در ذهنمان برخی تصورها از ظاهرمان،رفتارهایمان،اهداف،اعمالمان،شخصیت و دوستانمان و نظیر آنها را از ذهن دیگری دریافت می کنیم و به اشکال گوناگونی از آنها متاثر می شویم. کولی سه عنصر اساسی این تصور از خود را چنین بر می شمارد:
۱-در چشم دیگران چگونه ظاهر می شویم
۲- قضاوت دیگران درباره ما چگونه است
۳-احساس غرور یا شرمندگی در نتیجه تصوری که از قضاوت دیگران درباره خودمان داریم
کولی درباره گروه نخستین نیز می گوید: خانواده،گروههای همبازی و همسایگی که در آنها همبستگی نزدیک و رو در رو وجود دارد و در تشکیل ماهیت اجتماعی و آرمان های افراد نقش بنیادی دارند( کوزر،۱۳۷۹: ۴۱۳-۴۱۲). گروه نخستین گروهی است که افراد در میان آن به عنوان یک موجود اجتماعی رشد می کنند و اساسا در چارچوب همین گروه است که خود آینه سان پدیدار می شود و کودک خود محور یاد می گیرد که دیگران را به حساب آورد و از این طریق به یک عضو سهیم در جامعه تبدیل می شوند(ریتزر ۱۳۸۴: ۷۱).
به نظر می رسد نظرات کولی بیشتر درباره اهمیت تاثیر گذاری گروههای مرجع باشد. او شکل گیری شخصیت را بازتابی از تصور دیگران می داند. دیگرانی که درباره ظاهرمان، رفتارهایمان، پوشش هایمان و… قضاوت می کنند و برآیند این قضاوت، احساس غرور یا شرمندگی در ماست.لذا افراد برای اینکه در چشم دیگران مهم و مثبت ظاهر شوند و احساس غرور بکنند، تلاش می کنند خود را با هنجارها، ارزشها و تصورات دیگران هماهنگ کنند و این یک نوع اجتماعی شدن را موجب می گردد.
بر اساس نظرات کولی با اهمیت ترین گروههای مرجع را می توان در گروههای نخستین جستجو کرد یعنی گروههایی نظیر خانواده، گروههای همبازی و همسایگی که به عنوان گروههای عضویتی نقش بنیادی در شکل گیری ماهیت اجتماعی و آرمان های افراد دارند.
ویلیام گراهام سامنر اولین کسی بود که مفهوم درون گروه و برون گروه را برای توصیف گونه های یکسان احساسات گروهی به کار برد. درون گروه یا گروه خودی،گروهی است که فرد خویشتن را از آن گروه، و وابسته به گروه بداند و برون گروه یا گروه غیر خودی گروهی است که فرد به آن تعلقی احساس نکند وگاه افراد گروه دیگر را دشمن خویش به شمار می آورند. دشمنی و ستیز با برون گروه به طور طبیعی موجب استواری و افزایش وفاداری افراد درون گروه می شود.
سامنر ویژگی های افراد درون گروه را این چنین بر می شمارد:
۱-روابط افراد به طور کلی بر اساس مسالمت و آرامش است
۲-همه اعضا دارای روحیه همکاری و کمک به دیگران هستند
۳-همکاری مشترک بین اعضا وجود دارد(ایمانی،۱۳۸۴: ۲۷).
در حوزه جامعه شناسی رابرت. کی. مرتن شاخص ترین نظریه پرداری است که به شرح و بسط مفهوم گروه مرجع پرداخته است. او این مفهوم را در قالب نظریه برد متوسط ارائه کرده است. وی تلاش کرد تا یک تئوری کامل وجامع درباره کارکردها و عوامل انتخاب گروههای مرجع ارائه دهد و برای این کار از نظریات جامعه شناسان قبل از خود مثل مید و کولی و به خصوص استوفر بهره گرفت و در تداوم تلاش های آنان “تئوری گروه مرجع” را به عنوان یک تئوری جامعه شناختی در عرصه این علم ارائه داد.
نظریه گروه مرجع مرتن را می توان جزو نظریه های کارکردی به حساب آورد که وجود و بقای یک نهاد یا ساخت اجتماعی را معلول استعداد و نقش آن در تامین کارکردهایی می داند که نیازهای ضروری نظام اجتماعی را تامین و دوام آن را تضمین می کند. یکی از مهم ترین ضرورت های کارکردی نظام اجتماعی، جامعه پذیری است که توسط نهادهایی از قبیل خانواده، مدرسه، رسانه، دوستان و…اجرا می شود (رفیع پور،۱۳۸۰).
از نظر مرتن”نظریه گروه مرجع نظریه ای است با برد متوسط و در کل قصد دارد عوامل تعیین کننده و نتایج آن دسته از فعالیت هایی از فرایندهای ارزیابی و خود سنجی که طی آن فرد ارزشها و معیارهای افراد و گروههای دیگر را به منزله چارچوبهای مقایسه ای مرجع بر می گزیند نظام مند نماید.”(مرتن،۱۹۶۸: ۲۸۸). بنابراین نظام مند سازی عوامل و پیامدهای آن دسته فرایندهای ارزیابی و خودسنجی که طی آن فرد ارزشها یا معیارهای دیگر افراد و گروهها را به عنوان چارچوب ارجاعی تطبیقی انتخاب می کند در دستور کار این نظریه است(همان،۳۵۵).
مرتن انواع کارکردهای گروه مرجع را تحت عنوان گروههای مرجع هنجاری و تطبیقی معرفی می کند و تامین استانداردها(ارزش های پذیرفته شده) و چاچوب مقایسه ای(زمینه ارزیابی موقعیت) لازم برای افراد را کارکردهای اصلی آنها تلقی می کند. مرتن در تعریف گروه می گوید: گروه اشاره دارد به تعدادی از انسانها که بر طبق الگوهای سازمان یافته باهم کنش دارند. در نظر مرتن گروه از جمع و رده متمایز است. یک جمع زمانی بوجود می آید که یک مفهوم از یکپارچگی به علت اشتراک در یک مجموعه ارزش های مشترک به همراه مفهوم تعدد اخلاقی وجود داشته باشد، یک رده ترکیبی از گروه و جمع است با ویژگی های اجتماعی همانند که لزوماً با ساختار هنجاری مشترک همراه نیست.
ملاک های تعریف گروه از نظر مرتن شامل:
۱-تعدادی از انسانها که با هم کنش و واکنش متقابل دارند
۲- اشخاص در کنش متقابل، خودشان را به مثابه اعضای گروه تعریف کنند
۳- اشخاص در کنش متقابل شان به وسیله دیگران به عنوان عضو گروه تعریف شوند(ایمانی،۱۳۸۴: ۱۱).
نظریه گروه مرجع مرتن کوششی است برای نشان دادن سازوکاری که از طریق آن گروهها رفتار اعضای خود را شکل می دهند. طبق این نظریه در فرایند خود ارزیابی افراد از میان گروههای مختلفی که می توانند مبنای ارزیابی قرار گیرند گروه مورد نظر خود را انتخاب می کنند، آنان در شکل دهی نگرش های خود به برخی گروهها اتکا و توجه بیشتری دارند و در نتیجه تأثیر بیشتری از آنها می پذیرند. اگر این گروههای مرجع و ذی نفوذ به صورت تجربی شناسایی شوند. شناخت و قدرت پیش بینی ما درباره نگرش ها و رفتار افراد تقویت می شود. همچنین اطلاعات ما درباره اصول و فرایند پیچیده تأثیر گروه بر فرد و نحوه انتساب افراد به گروهها افزایش می یابد. مفهوم گروه مرجع در کاربرد کلی آن به گروههای اجتماعی به معنای جامعه شناختی آن محدود نمی شود بلکه شامل دسته های اجتماعی، مجموعه های اجتماعی و حتی افراد هم می گردد. بنابراین فرایند انتخاب گروه مرجع انتخاب گروه و افراد به عنوان چارچوب مرجع را نیز شامل می شود. حال این

92

دیدگاهتان را بنویسید