پایان نامه ها و مقالات

آلودگی محیط زیست، منابع آب زیرزمینی

دانلود پایان نامه

ه، تر کیب گونه ای بی مهره گان کفزی وشرایط محیطی در نهر کوکامبر توسط Bass درسال١٩٩۵، مورد مطالعه واقع شده بدین صورت که نمونه های آب و بی مهره گان کفزی از ایستگاه های بالادست وپایین دست نهر مزبور بطور فصلی جمع آوری شده و با توجه به عوامل محیطی و ساختار جمعیتی بی مهره گان بخصوص شاخص تنوع، نهر مزبور را مورد ارزیابی کیفی قرار داده و در نتیجه این نهر را محیطی مناسب که قابلیت حمایت از گروه های متنوعی از کفزیان دارد تشخیص داده است(Bass,1995) .در راستای تحقیقات مذکور به عنوان اهداف این پروژه سعی شده است که جوامع کفزی رودخانه مورد شناسایی واقع شوند همچنین، فراوانی وپراکنش فصلی ماکروبنتوزهای رودخانه تعیین گردد علاوه بر آن ساختار جمعیت ماکروبنتوزهای ساکن رودخانه در طول مسیر(محل ایستگاه ها) مورد ارزیابی واقع گردد که در نهایت بتوان ارزیابی دقیق، سریع و در عین حال ارزان قیمتی از رودخانه ارایه نماییم. همچنین رودخانه از دیدگاه شاخص زیستی، طبقه بندی اکولوژیکی گردد و تاحدودی منابع عمده آلوده کننده رودخانه شناسایی شود.

۱-۱-بیان مسئله

بنتوزها(درشت بی مهرگان کف زی): گروهی از موجودات زنده هستند که در روی یا کف بدنه آبی زندگی می کنند(از مهم ترین جوامع حیاتی اکوسیستم های آبی هستند). نام بنتوز از زبان یونانی گرفته شده و به معنای « اعماق دریا» است. جوامع بنتیک طیف وسیعی از گیاهان، حیوانات و باکتریها از تمام سطوح تغذیه ای را شامل می شوند. ارگانیزمهایی هستند که در بستر به سر می برند وبه دو دسته دائمی وموقتی تقسیم می شوند. تمام عمر خود را در بستر به سر می برند.تغذیه آنها به صورت فیلتر فیدراز پلانکتون ها بوده وبه روش های مختلفی به سطوح می چسبند.به دو گروه اصلی ، ماکروبنتوزها و میکرونبتوزها تقسیم می شوند .ماکروبنتوزها موجوداتی هستند که در صافی نمره ۳۰ استاندارد آمریکایی باقی می مانند. این روش تنها برای ماکروبنتوزهایی مناسب است که در روی ماسه ، گل ، سنگریزه یا سوبسترای گسترده دریاچه ها یا کف رودخانه ها و نهرها به سر می برند با وجود اینکه موجودات کفزی تقریبا در بستر تمامی اکوسیستم های آبی پراکنده شده اند ، اما گروهی از آنها به دلایل مشخص ، بسترهای خاصی را برای ادامه حیات خود انتخاب می نمایند. در این حالت وضعیت بستر می تواند نشان دهنده نوع موجودات ساکن در آن باشد . به همین دلیل این گونه ها بنام گونه های شاخص ( Indicator species ) نامیده می شوند از جمله اجزای زنده اکوسیستم های آبی همان طور که گفته شد موجودات کفزی می باشند که با ایفای نقش های مختلف سهم مهمی در ایجاد تعادل اکوسیستم مربوطه دارند. این موجودات جزئی از زنجیره غذایی زیستگاه های آبی می باشند که نیاز غذای بسیاری از گونه های آبزی بویژه ماهیان را برآورده می نمایند و بدین ترتیب در چرخه انرژی و مواد غذایی اثر می گذارند. موجودات کفزی باعث معدنی شدن مواد آلی شده و همچنین به عنوان دومین یا سومین سطح غذایی مورد استفاده سایر آبزیان قرار گرفته اند ( نظامی و خارا ، ۱۳۸۳ ). مطالعه اجتماعات کفزی به خصوص تعیین میزان زی توده و تولید ثانویه آن ها به دلیل اهمیت و نقش این موجودات در زنجیره غذایی لایه بنتیک ، می تواند نشانگر میزان حاصلخیزی بستر دریا باشد و با توجه به اینکه مستقیماً مورد تغذیه ماهیان و میگو وسایر آبزیان کفزی قرار می گیرند ، می توان با استفاده از تولید آنها ، پتانسیل ذخایری مانند ماهی و میگو را در منطقه مورد نظر ، برآورد نمود( باقری و عبدالملکی ، ۱۳۸۱)
همچنین مطالعه و کسب اطلاعات در رابطه با میزان فراوانی ، بیوماس وتولید ثانویه موجودات کفزی بویژه ماکروبنتوزها در اکوسیستم های آبی می تواند به عنوان شاخصی برای شناخت بیشتر منابع آبی و ارزیابی ظرفیت های شیلاتی و در نتیجه تعیین پتانسیل بهره برداری از ذخایر کفزیان مورد استفاده قرار گیرد (شاخصی از میزان کل تولیدات هستند)، همچنین عواملی مثل مقدار غذا ، نوع بستر ، شرایط فیزیکی و شیمیایی حاکم بر زیستگاه ، مقدار مواد آلی ، آلودگی محیط زیست ، اندازه ذرات رسوب ، میزان اکسیژن محلول ، تغییرات فصول نوع ماهی و تعداد ماهیان کفزی خوار می تواند بر فراوانی و تنوع این موجودات کفزی تاثیر گذار باشد ( نظامی و خارا ، ۱۳۸۳ ) . بطور کلی در فراوانی و تنوع موجودات کفزی عوامل مختلفی دخیل هستند ، بطوریکه می توان به مقدار غذا ، نوع بستر ، شرایط فیزیکی و شیمیایی حاکم بر زیستگاه ، مقدار مواد آلی ، آلودگی محیط زیست، اندازه ذرات ، رسوب ، میزان اکسیژن محلول ، نوع ماهی و تعداد ماهیان کفزی خوار اشاره کرد ( نظامی و خارا ، ۱۳۸۳ ) .انتخاب ابزار نمونه برداری با توجه به جنس بستر متفاوت است.در بستر ریگی – شنی،از سوربر ، و در بستر گلی – لجنی ، از گرب استفاده می شود.
ماکرو بنتوزها بسته به نوع ، اندازه و تراکم شان ، از طریق تغذیه و فعالیت های حفاری در مخلوط کردن رسوبات نقش مهمی دارند. از سوی دیگر بافت ذرات و اجزاء رسوب به همراه باکتریهای تجمع یافته در آن در تغذیه برخی ماکروبنتوزها مثل Tubificidae نقش مهمی داشته و بطور غیر مستقیم در تغذیه برخی از ماهیان مهم بوده و اهمیت اندازه ذرات را در تعداد و فعالیت باکتریهای بستر نشان می دهد ( میرزاجانی و همکاران ،۱۳۷۷ ). بی مهرگان آبزی در زنجیره غذایی رودخانه به عنوان مصرف کنندگان اولیه از تولیدات گیاهی نظیر جلبک ها ، دیاتومه ها ، خزه ها و اجزای پوسیده برگها استفاده می کنند و وارد چرخه تولید انواع ماهیان می شوند و زما
نیکه به بلوغ می رسند به پرواز در می ایند و یا بطور غیر مستقیم طعمه مصرف کنندگان ثانویه می گردند.
فصل دوم
مروری بر ادبیات تحقیق و پیشینه تحقیق

کلیات

۲-۱-تاریخچه سابقه مطالعه وتحقیق کفزیان در ایران و جهان
مطالعات بیولوژکی مختلفی توسط محققان برروی آب های شیرین ایران و خارج از کشور انجام شده است.
از مهم ترین تحقیقات در مورد موجودات بنتیکی ایران مربوط به مطالعه توسط Gascon و همکاران در سال ۲۰۰۷ انجام شد، در این مطالعه تغییرات در ماکروبنتوزهای مرداب نمکی مدیترانه ای پس از یکسال خشکسالی شدید،باتاکید ویژه بر جمعیت Corophium orientale مورد بررسی قرار گرفت .مطالعه دیگر توسط بهروزی راد و احمدی در سال ۱۳۸۷ انجام شد.این بررسی یروی کفزیان بزرگ تالاب های بین المللی کلاهی وتیاب در جنوب ایران ،استان هرمزگان صورت گرفت .همچنین (خانی پور،۱۳۷۰) رودخانه پلرود را از نظر لیمنو لوژیکی مورد بررسی قرار داد.(نوان مقصودی و همکاران ،۱۳۸۲) مطالعاتی تحت عنوان بررسی توان تولید بر اساس تنوع و فراوانی کفزیان در رودخانه شمرد سیاهکل انجام دادند و ۹ راسته از حشرات را در این رودخانه شناسایی کردند (احمدی و همکاران،۱۳۷۹) زی توده رودخانهای آغشت و کردان برآورد نمودند. (رحیمی بشر،۱۳۸۰) رودخانه پلرود را از نظر ارزیابی توان تولید طبیعی و بنتوزی مورد مطالعه قرار داد و ۴ راسته بنتوز از رده حشرات را در این رودخانه شناسایی نمود. (ابراهیم نژاد ،۱۳۸۲) تنوع و فراروانی بزرگ بی مهرگان کفزی و شاخصهای بیولوزیکی رودخانه زایینده رود را بررسی نمود. در بررسی دیگر( ابراهیم نژاد و نیکو ،۱۳۸۳) شناسایی تاکسنومیک و پراکنش بی مهرگان بزرگ رودخانه ماربر در استان اصفهان را انجام دادند. (قانع و همکاران ،۱۳۸۵) رودخانه چافرود در شمال ایران (استان گیلان) را بر اساس ساختار جمعیت بزرگ بی مهرگان آبزی مورد ارزیابی قرار دادند. (گرجی پور و همکاران ،۱۳۸۷) در بررسی لیمنو لوژیکی رودخانه زهره در استانکهگیلویه و بویر احمد ۹ راسته از رده حشرات را شناسایی نمودهاند. (میرزاجانی و همکاران ،۱۳۸۷) ارزیابی کیفی رودخانه های منتهی به تالاب انزلی را بر اساس جوامع کفزیان انجام دادند (جرجانی و همکاران ،۱۳۸۷). شاخص زیستی آلودگی و فون کفزیان نهر مادرسو پارک ملی گلستان را مورد ارزیابی قرار دادند.
Arimoro et al, 2007)) رود خانه آسه در دلتای نیجر را از نظر الگوی جوامع بزرگ بی مهرگان کفزی و تنوع آنها در ارتباط با کیفیت آب مورد مطالعه قرار دادند. (Javanshir et al, 2008) تنوع بی مهرگان کفزی و تولید ثانویه مصب رودخانه تجن را مورد بررسی قرار دادند. (et al, 2009 Leunda) رودخانه Erro در کشور اسپانیا را از نظر تغییرات فصلی بزرگ بی مهرگان کفزی و شاخص های زیستی مورد مطالعه قرار دادند.
در ضمن شناخت و مطالعه موجودات در بستر رودخانه وضعیت زیستی منطقه را مشخص میکند به عنوان مثال بهاره ها در نزدیک جویبارهای سریع و تمیز با امواج ملایم یافت میشوند آنها به تنهایی نشانهایاز اکسیژن خوب و بالای آب و شاخص زیستی مناسبی برای بستر میباشند (مقصودی و همکاران ، ۱۳۸۲ ) .
همچنین مطالعه و کسب اطلاعات در رابطه با میزان فراوانی ، بیوماس و تولید ثانویه موجودات کفزی بویژه ماکروبنتوزها در اکوسیستم های آبی میتواند به عنوان شاخصی برای شناخت بیشتر منابع آبی و ارزیابی ظرفیت های شیلاتی و در نتیجه تعیین پتانسیل بهره برداری از ذخایر کفزیان مورد استفاده قرار گیرد ( نیکویان ، ۱۳۷۶) .همچنین عواملی مثل مقدار غذا، نوع بستر، شرایط فیزیکی و شیمیایی حاکم بر زیستگاه ، مقدار مواد آلی، آلودگی محیط زیست، اندازه ذرات رسوب، میزان اکسیژن محلول، تغییرات فصول، نوع ماهی و تعداد ماهیان کفزی خوار میتواند بر فراوانی و تنوع این موجودات کفزی تاثیر گذار باشد (نظامی و خارا ، ۱۳۸۳) همچنین این موجودات کفزی تقریباً در بستر تمامی اکوسیستم های آبی پراکنده شدهاند، اما گروهی از آن ها بدلایل مشخص، بسترهای خاصی را برای ادامه حیات خود انتخاب می نمایند در این حالت وضعیت بستر میتواند نشان دهنده نوع موجودات ساکن در آن باشد. به همین دلیل این گونه ها به نام گونه های شاخص (Indicator Species) نامیده می شوند (میردار و همکاران ، ۱۳۸۲).
۲-۲-معرفی استان سمنان
موقعیت جغرافیایی
استان سمنان با مساحتی برابر ۹۸ هزار و ۵۱۵ کیلومتر مربع، یعنی حدود ۸/۵ درصد از وسعت کل کشور را به خود اختصاص داده است که ازاین لحاظ در سطح کشور دارای رتبه ششم است. این استان از شمال با استان‌های خراسان شمالی، گلستان و مازندران، از جنوب با استان‌های یزد و اصفهان، از شرق با استان خراسان رضوی و از غرب با استان‌های تهران و قم همسایه است. مرکز استان سمنان، شهر سمنان است و از شهرهای مهم آن می توان به دامغان، شاهرود و گرمسار اشاره کرد.

شکل ۲-۱-موقعیت جغرافیایی استان سمنان
استان سمنان در دامنه های جنوبی رشته کوه البرز واقع شده که ارتفاع آن از شمال به جنوب کاهش می یابد و به دشت کویر منتهی می شود. این استان به دو بخش کوهستانی و دشت های پایکوهی تقسیم می شود. از دیگر مشخصات جغرافیایی این منطقه وجود شیب با جهت شمال به جنوب است که علت آن مجاورت با سلسه کوه های البرز در شمال و زمین های هموار و کویر در جنوب است. با استناد به مطالعه های زمین‌شناسی، قدیمی‌ترین تشکیلات از سنگ‌های دیرین ‌زیستی تا آبرفت‌های کوارترنری دراین منطقه وجود دارد. سنگ‌های این دوران بیشتر در شمال سمنان،
اطراف شهمیرزاد و جنوب ارتفاعات شمال دامغان و  شاهرود وجود دارند. به جز «سنگ های دوران دیرین زیستی»، سنگ‌های از «دوران میان زیستی» در شمال شهمیرزاد، «رسوبات دوران ترشیاری» از سمنان تا آهوان و طبقات گچدار در شمال سمنان دیده می‌شوند. همچنین «سنگ‌های دوران کواترنری» از  کوه‌های شمالی تا دشت کویر مشاهده می‌شوند.

استان سمنان به علت داشتن شرایط جغرافیایی مختلف، دارای آب و هوای متفاوت در مناطق گوناگون به شرح ذیل است: اقلیم نیمه بیابانی شدید که قسمت های از استان از جمله گرمسار و بنکوه را در برگرفته است. اقلیم نیمه بیابانی ضعیف که مشتمل بر قسمت های از سمنان، شاهرود و دامغان است. اقلیم مدیترانه ای گرم و خشک که نوار شمالی استان را شامل می شود. به طور کلی آب و هوای این استان در نواحی کوهستانی هوا سرد، در دامنه کوه ها هوا معتدل و در کنار کویر هوا گرم است.

۲-۳-چشمه های استان سمنان

در این استان چشمه های فراوانی من جمله سه ایستگاه نمونه برداری این پایان نامه (چشمه قل قل، زرابه، کورچشمه ) می باشند: چشمه معدنی تلخ آب، چشمه معدنی شور آب، چشمه معدنی نمک دره، چشمه های آب مراد، آب قولنج، آب گرم و آب سرد سمنان، چشمه شیخ، چشمه سر شهمیرزاد، چشمه روزبه، چشمه هوا خورسو، چشمه جوین، چشمه امام زاده زید، چشمه امام زاده عبداله، و چشمه انگورستانی،…
استان سمنان دارای منابع غنی آب زیرزمینی است. عواملی از قبیل گسترش دشت‌های آبرفتی، میزان ریزش باران، کوه‌های آهکی و همچنین وجود طبقات نفوذناپذیر زیرین، باعث فراوانی آب‌های زیرزمینی منطقه شده است. منابع آب زیرزمینی استان بخشی از نیازهای آشامیدنی و کشاورزی منطقه را تامین می‌کند. علاوه بر این، در غرب استان مناطق آهکی وجود دارد که چشمه‌های دائمی از آن‌ها سرچشمه می‌گیرند.
سالنامه آماری آب کشور ۸۶
جدول ۲-۱-تأسیسات و تجهیزات اندازه گیری نزولات جوی استان ها
استان
باران سنجی
تبخیرسنجی
سمنان
۲۴
۲۱
مازندران
۴۶
۳۱
مأخذ: شرکت مدیریت منابع آب ایران

مرکز استان
بارندگی سالا۷نه
حداکثر بارندگی در روز میلی متر۸
متوس۹ط
دما

حداکثر مطلق
حداقل مطلق
معدل حداقل
معدل حداکثر
سمنان
۱۸
۹۰.۷
۱۹.۳
۴۲.۲
-۶.۰
۱۳.۵
۲۵.۲
ساری
۴۰.۶
۳۲.۸
۲۵.۸
۲۴.۸
۲۳.۲
۲۴.۰
۳۲.۸

جدول ۲-۲-تأسیسات و تجهیزات انداز ه گیری آب های زیرزمینی استان ها

نام استان
تعداد چاه های
پیزومتر
تعداد جاه های
مشاهده ای
تعداد چاه های
انتخابی
تعداد چشمه های
انتخابی
تعداد

92

دیدگاهتان را بنویسید