پایان نامه حقوق

مطالعه رسیدن به ماهیت و دامنۀ ربا در نظام بانکداری -پايان نامه کارشناسی ارشد

دانلود پایان نامه

 دانلود پایان نامه

عنوان کامل پایان نامه :

 بررسی ماهیت حقوقی سود حاصل از سپرده‌گذاری در ﺑﺎﻧﻚﻫﺎ

قسمتی از متن پایان نامه :

 

: مقایسه سود با مفاهیم مشابه (ربا و بهره)

همانطور که گفتیم سود ارزش افزوده ناشی از انجام یک معامله است اما ربا به معنی اضافه گرفتن در معامله یا قرض است (اضافه‌ای که در قرارداد شرط شده باشد )[1]. به طور کلی در فقه اسلامی ربا بر دو نوع است 1- ربای معاملی 2- ربای قرضی

ربای معاملی بیشتر در گذشته در مبادلات پایاپای رواج داشت و هر گونه زیادی در معامله دو شیء هم جنس و یا معامله‌ای که مشتمل بر زیادی یکی از عوضین باشد با فرض تحقق شرایط خاص ربای معاملی می‌شود. اما رایج ترین نوع ربا چه در زمان‌های گذشته و چه عصر حاضر ربای قرضی است به این صورت که فردی برای تأمین نیازهای مالی جهت امور مصرفی یا سرمایه‌گذاری تقاضای قرض می‌کند و در ضمن عقد متعهد می‌شود آنچه را که می‌گیرد همراه با زیادی برگرداند؛ در حقیقت ربای قرضی در نوع خاصی از عقد قرض تحقق می‌یابد که در آن شرط زیادی شده است و این شرط اعم از زیاد حقیقی یا حکمی است. منظور از زیادی حقیقی پول یا کالایی است که شخص قرض دهنده علاوه بر اصل سرمایه ای که به عنوان قرض داده است می‌گیرد و منظور زیاده حکمی رسیدن هر گونه نفع ( به غیر از پول یا کالا به شخص قرض دهنده است)[2]. نظر شهید اول این است که در قرض شرط نفع و سود‌کردن جایز نیست (و لا یجوز اشتراط النفع)[3].

بنابراین سود حاصل بهره‌وری از به کارگیری عوامل تولید به ویژه کار و سرمایه است در حالی که ربا حاصل بهره‌وری از سرمایه بدون توجه به بهره‌وری از سایر عوامل تولید است[4].

اسلام همانند سایر ادیان و مذاهب الهی ربا را حرام دانسته و مؤمنان را از انجام معاملات ربوی منع می‌کند، اما در مقام تشریع، مثل دیگر معضلات ریشه دار نه به صورت دفعی، بلکه به صورت تدریجی و طی چهار مرحله اقدام به تحریم ربا کرد[5].

در مرحلۀ چهارم و نهایی می فرماید احل الله البیع و حر م الربوا[6]

همان طور که پیداست خداوند در این مرحله ربا را به صورت کلی تحریم کرده است[7].

شهید دکتر بهشتی فلسفه حرمت ربا را این طور توجیه نموده است که «اساساً سرمایه از آن جهت که سرمایه است نمی‌تواند سود داشته باشد. یعنی سود و ارزش فقط و فقط مربوط به کار است و بس. سرمایه به هیچ شکل نمی‌تواند تولید سود کند.بنابراین ربا هم که سود سرمایه است غیر طبیعی است[8]».

خطر ربا‌خواری به حدی است که می فرمایند اذا ارادالله بقریه هلاکاً ظهر منهم الربا

هنگامی که خدا بخواهد قریه ای را به هلاکت برساند رباخواری در آن شایع می‌شود[9].

فرق سود و ربا در این است که سود ارزش افزوده ناشی از انجام یک معامله است که علاوه بر انتظار تحصیل آن بیم ضرر و زیان هم در این معامله وجود دارد ولی در ربا وام دهنده هیچ گونه خطری را نمی‌پذیرد و مقدار از پیش تعیین شده ای را در موقع مقرر دریافت می‌دارد بنابراین عنصر خطر بزرگترین مشخصه‌ی تفاوت بین سود و ربا است و به عبارت بهتر سود ممکن‌الحصول است، لیکن ربا حتمی‌الحصول می‌باشد، علاوه بر آن ربا مانع از فعالیت و گسترش تولید و معاملات و رکود اقتصادی می‌شود، زیرا اشخاص وجوه مالی مازاد بر هزینه‌های جاری خود را بدون این که به فعالیت مفیدی بپردازند به دیگران می سپارند، به این امید که اصل وجوه و مبلغ اضافه به طور حتمی دریافت خواهند کرد، لیکن سود موجب شکوفایی اقتصاد، گسترش دامنه معاملات و تحریک فعالیت اشخاص به قصد تحصیل سود بیشتر خواهد شد. در تفاوت سود و بهره گفته اند هم در سود و هم در بهره عامل زمان و ریسک وجود دارد ولی در بهره عامل زمان نقش مهم‌تری ایفا می‌کند و در سود عامل ریسک پررنگ تر است[10].

بهره مبلغی است اضافی بر مبلغ وام یا سپرده با توجه به زمان که به وام دهنده یا سپرده‌گذار پرداخت می‌شود. پرداخت بهره چنانچه از پیش تعیین شده باشد، در دین اسلام و ناگزیر در اقتصاد اسلامی منع شده است[11].

[1] مسعودی ، علیرضا ، حقوق بانکی ، چاپ اول، تهران، بیشبرد، 1387، ص 47

[2] محققق، محمد جواد، در آمدی بر تدوین شاخص ربا در بانکداری اسلامی ، مقاله ، معرفت اقتصادی ، شماره دوم ص 66

2 شهید اول، لمعه دمشقیه، کتاب دین، چاپ پنجم اسفند 1386 ص 65

[4] شریف مقدس، علیرضا، شفاف سازی مفهوم ربا، بهره، سود در نظام بانکداری اسلامی، نشریه علوم انسانی پائیز 86   شماره 7

[5] مرحلۀ اول آیۀ 39 سورۀ روم – مرحلۀ دوم آیۀ 160 و 161 سورۀ نساء – مرحلۀ سوم آیۀ 130 سورۀ آل عمران – مرحلۀ چهارم آیۀ 275 و 280 سورۀ بقره

 [6]275 سورۀ بقره

[7] موسویان، سیدعباس، بانکداری اسلامی، نشر دارالثقلین، چاپ دوم 1379 ص 113

[8] مطهری، مرتضی، کتاب ربا و بیمۀ بانک، چاپ هشتم 1376، انتشارات صدرا ص22

[9] طباطبایی، سید محمد حسین(1363)، تفسیر المیزان، ترجمه سید محمد باقر موسوی‌ همدانی، دفتر انتشارات اسلامی، جلد 4ص427

[10] اسلامی، غلامرضا، ماهیت سود و ربا، دنیای اقصاد(روزنامه صبح ایران) تاریخ چاپ اول تیر 1387

[11] گلریز، حسن، فرهنگ توصیفی، چاپ اول، شهریور 1368، مرکز آموزش بانکداری ص 268

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

اهداف و ضرورت تحقیق

هدف اصلی: تحقیق شناخت ماهیت سپرده سرمایه‌گذاری مدت‌دار و سودی که از این طریق عاید سپرده‌گذار می‌شود از طریق تحلیل و بررسی قوانین حاکم بر این سپرده‌گذاری بخصوص بررسی و تحلیل تبصره ماده 3 قانون عملیات بانکی بدون ربا است و رسیدن به تفاوت سود حاصل از سپرده‌گذاری مدت‌دار با ربای فقهی از ضرورت های انجام تحقیق می‌باشد.

هدف فرعی: رسیدن به ماهیت و دامنۀ ربا در نظام بانکداری از هدف ثانویۀ این تحقیق می‌باشد.

92