دانلود پایان نامه

عنوان کامل پایان نامه :

 اصل برائت و تعارض آن با منافع  عمومی

قسمتی از متن پایان نامه :

 

مبحث دومجایگاه اصل برائت در حقوق موضوعه

گفتار اولاصل برائت در علم اصول[1]

زمانی که علم اصول فقه[2] تدوین شد،اصل برائت نیز به عنوان یکی از اصول عملیه جزء مباحث علم اصول فقه قرار گرفت و دلیل عقل هم بر ادله آن افزوده شد که از آن به نام قاعده قبح عقاب بلا بیان یاد می شود.سابقة تاريخى‌ بحث‌ برائت‌ در اصول‌ اماميه‌، به‌ پيدايش‌ دليل‌ عقل‌ بازمى‌گردد. شيخ‌ مفيد در التذكرة، اصول‌ احكام‌ شرعى‌ را كتاب‌، سنت‌ و اقوال‌ ائمه‌ ذكر نموده‌، و راههاي‌ رسيدن‌ به‌ اين‌ اصول‌ را عقل‌، لسان‌ و اخبار دانسته‌ است‌[3]. پس‌ از او، ابن‌ ادريس‌ نخستين‌ فقيه‌ امامى‌ است‌ كه‌ از دليل‌ عقل‌ به‌ عنوان‌ يكى‌ از ادلة فقهى‌ نام‌ مى‌برد. توضيح‌ اجمالى‌ وي‌ از دليل‌ عقل‌ بدين‌ صورت‌ است‌ كه‌ هرگاه‌ در مسأله‌اي‌ دليلى‌ از كتاب‌، سنت‌ و اجماع‌ نيافتيم‌، به‌ دليل‌ عقلى‌ تمسك‌ مى‌كنيم‌[4]. اگرچه‌ ابن‌ ادريس‌ مراد خويش‌ را از دليل‌ عقل‌ بيان‌ نكرده‌ است‌، اما با بررسى‌ كتاب‌ وي‌ و نيز با توجه‌ به‌ تقدمى‌ كه‌ براي‌ 3دليل‌ ديگر نسبت‌ به‌ دليل‌ عقل‌ قائل‌ شده‌ است‌، مى‌توان‌ دريافت‌ كه‌ مراد او از دليل‌ عقل‌ همان‌ اصل‌ برائت‌ است‌.[5]پس‌ از ابن‌ ادريس‌، محقق‌ حلى‌ در مقدمة المعتبر با ذكر 5 دليل‌ «كتاب‌، سنت‌، اجماع‌، عقل‌ و استصحاب‌» از برائت‌ به‌ عنوان‌ يكى‌ از اقسام‌ استصحاب‌ ياد مى‌كند.[6] شهيد اول‌ در مقدمة الذكري‌ ضمن‌ منحصر دانستن‌ ادلة فقهى‌ در 4 دليل‌ كتاب‌، سنت‌، اجماع‌ و عقل‌، در توضيح‌ دليل‌ چهارم‌ دليل‌ عقل‌ را به‌ دو قسم‌ احكام‌ غيرمبتنى‌ بر خطاب‌ شرعى‌ و احكام‌ مبتنى‌ بر خطاب‌ شرعى‌ تقسيم‌ نموده‌ است‌؛ آنگاه‌ برائت‌ و در كنار آن‌ استصحاب‌ را به‌ عنوان‌ مصاديق‌ دليلى‌ كه‌ مبتنى‌ بر خطاب‌ شرع‌ نيست‌، ذكر مى‌نمايد .[7]شهيد ثانى‌ در يك‌ جا از برائت‌ و استصحاب‌ به‌ عنوان‌ دليل‌ عقل‌ ياد كرده‌ [8]، و در جايى‌ ديگر برائت‌ را يكى‌ از اقسام‌ استصحاب‌الحال‌ شمرده‌است‌[9].پس‌ از شهيدين‌ در فاصلة زمانى‌ سده‌هاي‌ 10-13ق‌ با حاكميت‌ گرايشهاي‌ اخباري‌ در محافل‌ اماميه‌، دليل‌ عقل‌ و اصول‌ عمليه‌ در موضع‌ ضعف‌ قرار مى‌گيرد.[10] به‌ طور خاص‌ در موضوع‌ برائت‌ بايد گفت‌ كه‌ ميان‌ اصوليان‌ و اخباريان‌ در جريان‌ برائت‌ در شُبهة وجوبيه‌ اختلاف‌ نبود، اما در شبهة تحريميه‌ اصوليان‌ قائل‌ به‌ برائت‌ بودند و در مقابل‌ اخباريان‌ به‌ احتياط روي‌ مى‌آوردند .[11]در ميانة سدة 12ق‌ پس‌ از يك‌ دوره‌ چيرگى‌ اخباريان‌ بر محافل‌ اماميه‌، ظهور وحيد بهبهانى‌ سرآغاز تحولى‌ شد كه‌ اوج‌ تكامل‌ آن‌ را در آثار شيخ‌ انصاري‌ مشاهده‌ مى‌كنيم‌. وحيد بهبهانى‌ با پرداختى‌ جديد به‌ اصول‌ عمليه‌، امارات‌ و اصول‌ را از هم‌ جدا كرد و از امارات‌ به‌ عنوان‌ ادلة اجتهادي‌ و از اصول‌ عمليه‌ به‌ عنوان‌ ادلة فقاهتى‌ ياد مى‌كرد. شيخ‌ انصاري‌ در تكميل‌ انديشة وحيد، تقدم‌ ادلة اجتهاديه‌ بر اصول‌ عمليه‌ را مطرح‌ مى‌نمود.
پيوند اصالة الاباحه‌ و اصل‌ برائت‌: در يك‌ تحليل‌ كلى‌ درمورد چگونگى‌ پيدايى‌ اصل‌ برائت‌، بايد گفت‌ بر مبناي‌ حسن‌ و قبح‌ عقلى‌ كه‌ علاوه‌ بر متكلمان‌ معتزله‌ موردپذيرش‌ متكلمان‌ اماميه‌ نيز قرار گرفته‌ است‌، همة افعال‌ انسانها به‌ طور ذاتى‌ و صرف‌نظر از امر و نهى‌ شارع‌ داراي‌ مصالح‌ و مفاسدي‌ هستند كه‌ امر و نهى‌ شارع‌ تابع‌ اين‌ مصالح‌ و مفاسد است‌. برخى‌ از اين‌ مصالح‌ و مفاسد به‌ بداهت‌ عقلى‌ يا از راه‌ استدلالات‌ عقلى‌ قابل‌ تشخيص‌ هستند، و برخى‌ نيز از راه‌ وحى‌ و ابلاغ‌ شريعت‌ دانسته‌ مى‌شوند. درمواردي‌ كه‌ مصالح‌ و مفاسد افعال‌ پيش‌ از ورود شرع‌ عقلاً قابل‌ تميز و تشخيص‌ نباشد، اقوال‌ مختلفى‌ ارائه‌ شده‌ است‌.

[1] برای اطلاعات بیشتر و بحث تفصیلی در این زمینه رجوع کنید به،مظفر،محمد رضا،اصول الفقه،شرح و ترجمه علی محمدی،جلد چهارم،نشر دارالفکر،1378،ص 29 به بعد

[2] علم اصول علم به قوانین و اصول راهنمایی است که برای استنباط احکام شرعی فرعی از طریق ادله مفصل بیان می شود.(آخوند ملا محمد کاظم خراسانی،کفایه الاصول،جلد 1،ص 9،به نقل از هاشمی،سید محمد،حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران،جلد 1،نشر دادگستر،چاپ دوم،1378،ص 110)مبداء پیدایش این علم را به زمان امام محمد باقر و امام جعفر صادق (ع) که موقع مناسب برای نشر و اشاعه حقایق قرآن بوده نسبت می دهند.

[3] شيخ‌ مفيد، محمد، التذكرة، قم‌، 1413ق‌؛28

[4] برائت یکی از اصول،به نقل از سایت اینترنتی http://www.cgie.org.ir

[5] انصاري‌، مرتضى‌، فرائد الاصول‌، بيروت‌، 1411ق‌؛

[6] محقق‌حلى‌، جعفر، المعتبر، چ‌سنگى‌، ايران‌،1318ق‌؛ص5

[7] همان منبع،ص 5

[8] زين‌الدين‌، تمهيد القواعد، قم‌، 1416ق‌؛ ، الروضة البهية، بيروت‌، 1412ق‌،ص 65

[9] همان منبع،ص 271

[10] برائت یکی از اصول،به نقل از سایت اینترنتی http://www.cgie.org.ir

[11] همان منبع

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

سوالات تحقیق

تحقیقی که پیش رو دارید در پی پاسخ به یک پرسش اساسی است و آن اینکه آیا اصل برائت با منافع عمومی در تعارض می باشد یا خیر؟در صورتی که به این پرسش پاسخ مثبت داده شود در صدد بررسی و مطالعه این مسئله خواهیم بود که اصل برائت در چه مواردی با منافع عمومی در تعارض می باشد.

اهداف تحقیق

امروزه اصل برائت به عنوان یکی از اصول مسلم حقوقی در تمام نظامهای  حقوقی مدرن پذیرفته شده است.اما این اصل در همان نظامهای حقوقی دارای استثنائاتی است که ریشه در تعارض با منافع عموم دارد.آنجایی که صحبت از منافع عمومی افراد یک جامعه می شود، اصل مذکور نیز دارای استثنائاتی می باشد.بدین منظور پس از توضیح در باب کلیات و مفاهیم اصل برائت در پی آنیم که موارد استثناء را به طور مفصل شرح دهیم.

دسته‌ها: پایان نامه حقوق